هر تولیدکننده یا عمده‌فروشی چند قفسه‌ی آشنا دارد: کارتن‌هایی که ماه‌هاست جابه‌جا نشده‌اند، رنگی که هیچ‌وقت فروش نرفت، سایزی که از هر سری تولید اضافه ماند. به این کالاها کالای راکد می‌گویند؛ کالایی که مدت زیادی فروش نرفته و احتمال فروشش با قیمت عادی کم شده است. کالای راکد سروصدا ندارد، اما پول، جای انبار و وقت شما را آرام‌آرام می‌گیرد و اگر دیر دیده شود، کم‌کم از «کم‌فروش» به «غیرقابل فروش» می‌رسد.
بیشتر نوشته‌های فارسی درباره‌ی کالای راکد را نرم‌افزارهای حسابداری و انبارداری نوشته‌اند تا گزارش آماده‌ی خودشان را معرفی کنند. این راهنما برای تأمین‌کننده‌ای است که کالایش در یک یا چند فروشگاه آنلاین فروخته می‌شود و می‌خواهد بدون خرید نرم‌افزار، کالای راکد را زود ببیند و درباره‌اش تصمیم بگیرد. اول کالای راکد چیست و چه فرقی با کالای کم‌گردش و موجودی مرده دارد، بعد دلیل‌ها و هزینه‌هایش، سپس شناسایی قدم‌به‌قدم در اکسل یا گوگل‌شیت، و در آخر راه‌های خروج و پیشگیری. تعریف‌ها از راهنماهای شاپیفای و توابع از راهنمای رسمی مایکروسافت و گوگل آمده‌اند و همه‌ی عددهای مثال‌ها فرضی‌اند.
کالای راکد چیست؟
شاپیفای در راهنمای موجودی مرده (Dead Stock) کالای راکد را این‌طور تعریف می‌کند: موجودی‌ای که مدت طولانی فروش نرفته و بعید است با قیمت کامل فروخته شود. مثال خودش ساده است: فروشگاه پوشاکی که بعد از تمام شدن زمستان هنوز کاپشن زمستانی در انبار دارد، در حالی که خریدارها سراغ لباس بهاره رفته‌اند. آن کاپشن‌ها حالا کالای راکدند.
نکته‌ی مهم در این تعریف کلمه‌ی «مدت» است. هیچ عدد جهانی‌ای وجود ندارد که بگوید کالا بعد از چند روز راکد می‌شود. ظرف یکبار مصرف و کاپشن زمستانی و قطعه‌ی یدکی هر کدام چرخه‌ی فروش خودشان را دارند. پس تعریف کالای راکد در انبار شما باید بر اساس سرعت عادی فروش همان کالا و همان فصل نوشته شود؛ در ادامه می‌بینیم چطور.
فرق کالای راکد، کالای کم‌گردش و موجودی مرده
این سه اصطلاح در متن‌های فارسی گاهی جای هم به کار می‌روند، اما برای تصمیم‌گیری بهتر است از هم جدا شوند. شاپیفای هم میان کالایی که در بازه‌ی مورد انتظار فروش نرفته و کالای منسوخ که دیگر نمی‌شود آن را فروخت یا برای کاربرد اصلی‌اش استفاده کرد، فرق می‌گذارد. جدول زیر همین تفکیک را به زبان کار روزانه درمی‌آورد:
| وضعیت | نشانه | هنوز قابل فروش است؟ | تصمیم معمول |
|---|---|---|---|
| کالای کم‌گردش | فروش دارد، اما خیلی کندتر از موجودی‌اش | بله، با قیمت عادی | سفارش یا تولید دوباره را کم یا متوقف کنید |
| کالای راکد | مدت مشخصی هیچ فروشی نداشته | شاید؛ معمولاً با بازنگری در عرضه یا قیمت | یکی از راه‌های خروج را انتخاب کنید |
| موجودی مرده یا منسوخ | تاریخ گذشته، مدل منسوخ، آسیب‌دیده یا بی‌تقاضا | معمولاً نه، یا نه برای کاربرد اصلی | بازیافت، استفاده‌ی دوباره یا کنار گذاشتن |
این مسیر معمولاً یک‌طرفه است: کالای کم‌گردش اگر دیده نشود راکد می‌شود و کالای راکد اگر رها شود، با گذشت فصل، تغییر مد یا آسیب انبارداری به موجودی مرده تبدیل می‌شود. هدف این راهنما گرفتن کالا در مرحله‌ی اول یا دوم است، وقتی هنوز تصمیم‌های ارزان‌تری در دست دارید.
چرا کالای راکد برای تأمین‌کننده گران تمام می‌شود؟
شاپیفای چند هزینه‌ی اصلی کالای راکد را برمی‌شمارد که برای تولیدکننده و عمده‌فروش هم صدق می‌کند:
- سرمایه‌ی خوابیده: پولی که بابت مواد اولیه، تولید یا خرید این کالا داده‌اید، تا وقتی کالا نفروشد برنمی‌گردد و نمی‌تواند خرج کالای پرفروش یا تولید بعدی شود.
- جای انبار: کالای راکد قفسه‌ای را گرفته که می‌توانست مال کالای پرفروش باشد. در انبار کوچک این یعنی کالای پرفروش به گوشه‌های دورتر رانده می‌شود و برداشت سفارش کندتر می‌شود؛ منطقش را در راهنمای چیدمان کالا در انبار دیده‌ایم.
- افت ارزش: کالای فصلی و مُدروز و کالای فنی با گذشت زمان ارزش از دست می‌دهد.
- آسیب و انقضا: کالایی که مدت زیادی می‌ماند، بیشتر در معرض خاک، رطوبت، نور، شکستگی یا گذشتن از تاریخ مصرف است و همین ارزشش را باز هم کم می‌کند.
- پیش‌بینی خراب: وقتی تقاضا را بیشتر از واقع برآورد می‌کنید و کالا راکد می‌ماند، همان برآورد غلط اگر اصلاح نشود، تصمیم‌های خرید و تولید بعدی را هم خراب می‌کند.
برای تأمین‌کننده‌ای که با چند فروشگاه آنلاین کار می‌کند، یک هزینه‌ی پنهان هم هست: فهرست کالایی که اعلام می‌کنید شلوغ می‌شود. هر کالای راکد یک ردیف دیگر در فایل موجودی، یک شمارش دیگر در انبارگردانی و یک احتمال دیگر برای اشتباه در برداشت است. هرچه این ردیف‌ها بیشتر باشند، رسیدگی به کالاهایی که واقعاً می‌فروشند سخت‌تر می‌شود.
چرا کالا راکد می‌شود؟
به گفته‌ی شاپیفای، اگر کالای راکد مدام تکرار می‌شود، ریشه‌اش معمولاً در برنامه‌ریزی یا خرید است، نه در یک کالای بد. رایج‌ترین دلیل‌ها این‌هاست:
- خرید یا تولید بیش از تقاضا: سفارش یا تولید بزرگ بر اساس امید به فروش، نه داده‌ی فروش.
- سیستم موجودی ضعیف: وقتی زمان تأمین و نقطه سفارش مشخص نیست، سفارش اضافه داده می‌شود. اگر هنوز نقطه سفارش ندارید، راهنمای نقطه سفارش و موجودی اطمینان را ببینید.
- فصل و مد: کالای فصلی یا ترند وقتی فصل تمام شود یا سلیقه عوض شود، یک‌باره می‌ایستد.
- ایراد یا انتظار برآورده‌نشده: کالایی که ایراد دارد یا با انتظار خریدار جور نیست، فروش نمی‌رود.
- پیش‌بینی نادرست تقاضا: برآورد غلط از اینکه چه چیزی، چه زمانی و چقدر فروش می‌رود.
در کار تولیدکننده‌ها و عمده‌فروش‌ها دو دلیل دیگر هم زیاد دیده می‌شود. اول، تنوع‌هایی که هم‌اندازه تولید می‌شوند در حالی که هم‌اندازه نمی‌فروشند؛ مثلاً همه‌ی سایزها یا رنگ‌ها به یک تعداد. دوم، حداقل سفارش مواد اولیه یا حداقل تیراژ چاپ و بسته‌بندی، که باعث می‌شود بیش از نیاز تولید کنید. در هر دو حالت، کالای راکد معمولاً یک تنوع خاص است، نه کل محصول؛ به همین دلیل شناسایی باید در سطح هر کد تنوع انجام شود.
تعریف کالای راکد در انبار شما: آستانه را خودتان تعیین کنید
شاپیفای در راهنمای موجودی قدیمی (Aged Inventory) از «گزارش سن موجودی» نام می‌برد: گزارشی که کدهای کالایی را که در یک بازه‌ی مشخص حرکت نکرده‌اند، نشان می‌دهد؛ و آن بازه را بسته به کسب‌وکار سی روز، شش ماه یا یک سال مثال می‌زند. همین گستردگی نشان می‌دهد که آستانه را باید خودتان انتخاب کنید. برای انتخابش این سؤال‌ها کمک می‌کند:
- این کالا در فصل فروش خودش، معمولاً هر چند روز یک بار فروش دارد؟ آستانه‌ی راکد بودن باید چند برابر همین فاصله باشد، نه کمتر.
- کالا فصلی است؟ کالای فصلی را با فصل خودش بسنجید؛ کاپشن در تابستان طبیعی است که نفروشد، اما اگر وسط زمستان هم نفروشد، نشانه‌ی جدی است.
- کالا تاریخ مصرف یا عمر مُد دارد؟ هرچه عمر فروش کوتاه‌تر باشد، آستانه را کوتاه‌تر بگیرید.
- کالا تازه وارد شده؟ کالای تازه را از تاریخ ورودش بسنجید، نه از تاریخ آخرین فروش؛ چون هنوز فرصت فروش نداشته است.
برای شروع، کالاها را در دو یا سه گروه با آستانه‌ی جدا بگذارید؛ مثلاً یک آستانه برای کالای همیشگی و یک آستانه برای کالای فصلی. عدد دقیق را بعد از چند ماه دیدن نتیجه اصلاح کنید. آستانه را هم مثل یک فرض در یک خانه‌ی جدا بنویسید تا هر وقت خواستید، با عوض کردن یک عدد کل جدول به‌روز شود.
شناسایی کالای راکد در اکسل، قدم‌به‌قدم
برای دیدن کالای راکد سه چیز لازم است: فهرست فروش همه‌ی کانال‌ها، فهرست کالاها با موجودی فعلی، و چند فرمول. همین کار در گوگل‌شیت هم شدنی است و فرمول‌ها تقریباً یکسان‌اند.
قدم ۱: یک برگه برای فروش همه‌ی کانال‌ها
یک برگه به نام Sales بسازید و هر فروش را در یک ردیف بنویسید: ستون A تاریخ فروش، ستون B کد تنوع کالا، ستون C تعداد، و ستون D کانال فروش (فروشگاه آنلاین، صفحه‌ی اجتماعی، فروش حضوری و…). مهم این است که فروش همه‌ی کانال‌ها در همین یک برگه جمع شود؛ کالایی که در یک فروشگاه نمی‌فروشد اما در کانال دیگری فروش دارد، راکد نیست. کد تنوع هم باید همان کدی باشد که در شناسنامه محصول و فایل موجودی به کار می‌برید تا جمع‌ها درست درآیند.
قدم ۲: برگه‌ی کالاها و موجودی
در برگه‌ی دوم برای هر کد تنوع یک ردیف بگذارید: ستون A کد، ستون B موجودی قابل فروش امروز، و ستون H تاریخ ورود آخرین سری کالا به انبار. موجودی را از همان منبع واحدی بردارید که در راهنمای مدیریت موجودی کالا ساختیم. دو خانه‌ی جدا، مثلاً J1 و J2، را هم برای آستانه‌ها نگه دارید: J1 تعداد روز بی‌فروشی که از آن به بعد کالا را راکد می‌دانید و J2 تعداد روز پوشش موجودی که از آن به بعد کالا را کم‌گردش حساب می‌کنید.
قدم ۳: فرمول‌ها
تابع MAXIFS بزرگ‌ترین مقدار یک ستون را میان ردیف‌هایی که شرط شما را دارند برمی‌گرداند. اگر آن ستون تاریخ باشد، بزرگ‌ترین تاریخ همان آخرین تاریخ فروش است. SUMIFS جمع فروش هر کالا را در یک بازه می‌دهد و TODAY تاریخ امروز را برمی‌گرداند و با هر بار باز شدن فایل به‌روز می‌شود. این فرمول‌ها را در ردیف ۲ بنویسید و به پایین بکشید:
| ستون | معنی | فرمول ردیف ۲ |
|---|---|---|
| C | تاریخ آخرین فروش | =MAXIFS(Sales!A:A,Sales!B:B,A2) |
| D | روز از آخرین حرکت (فروش یا ورود) | =TODAY()-MAX(C2,H2) |
| E | فروش نود روز اخیر (بازه‌ی فرضی) | =SUMIFS(Sales!C:C,Sales!B:B,A2,Sales!A:A,”>=”&(TODAY()-90)) |
| F | پوشش موجودی به روز | =IF(E2=0,”-“,ROUND(B2/(E2/90),0)) |
| G | وضعیت | =IF(B2=0,”-“,IF(D2>=$J$1,”Dead”,IF(AND(ISNUMBER(F2),F2>$J$2),”Slow”,”OK”))) |
چند توضیح درباره‌ی این جدول:
- ستون C برای کالایی که هیچ فروشی در برگه‌ی Sales ندارد، صفر برمی‌گرداند. به همین دلیل در ستون D از بزرگ‌ترِ تاریخ آخرین فروش و تاریخ ورود استفاده کرده‌ایم: کالایی که تازه رسیده، از روز ورودش شمرده می‌شود و کالایی که هرگز نفروخته، از روز ورود آخرین سری‌اش. ستون H را برای همه‌ی کالاها پر کنید. ستون C و H را با قالب تاریخ و ستون D را با قالب عدد نمایش دهید.
- ستون F می‌گوید با سرعت فروش اخیر، موجودی فعلی چند روز طول می‌کشد تا تمام شود. کالایی که فروش دارد اما پوشش موجودی‌اش خیلی طولانی است، کم‌گردش است؛ هنوز راکد نیست، اما نباید دوباره سفارش یا تولید شود.
- عدد نود در ستون E و F فقط یک بازه‌ی فرضی است. اگر بازه‌ی دیگری می‌خواهید، آن را هم مثل آستانه‌ها در یک خانه‌ی جدا بنویسید و در فرمول به آن خانه ارجاع دهید.
- برچسب‌های ستون G را می‌توانید فارسی بنویسید؛ در اینجا برای خوانایی جهت فرمول، انگلیسی آمده‌اند.
- به گفته‌ی مایکروسافت، MAXIFS در اکسل ۲۰۱۹ به بعد و Microsoft 365 هست. گوگل‌شیت هم MAXIFS را دارد. در نسخه‌های قدیمی‌تر اکسل می‌توانید برگه‌ی Sales را بر اساس کد و تاریخ مرتب کنید و آخرین تاریخ هر کد را از آنجا بردارید.
قدم ۴: رنگ کردن ردیف‌های راکد
با قالب‌بندی شرطی ردیف‌ها را رنگ کنید تا بدون فیلتر کردن دیده شوند. در گوگل‌شیت، طبق راهنمای قالب‌بندی شرطی، محدوده‌ی جدول را انتخاب کنید و در قانون تازه گزینه‌ی «Custom formula is» را بزنید و فرمولی مثل =$G2=”Dead” با رنگ قرمز روشن و قانون دومی با =$G2=”Slow” و رنگ زرد بسازید. در اکسل همین کار از مسیر Conditional Formatting و گزینه‌ی استفاده از فرمول انجام می‌شود.
قدم ۵: سن موجودی را هر ماه ثبت کنید
یک نسخه از ستون‌های A تا G را هر ماه در برگه‌ی جدا ذخیره کنید. مقایسه‌ی این عکس‌های ماهانه چیزی را نشان می‌دهد که یک گزارش تکی نشان نمی‌دهد: کدام کالا ماه‌به‌ماه از «OK» به «Slow» و از «Slow» به «Dead» رفته است. همین روند، هشدار زودهنگام شماست.
نرخ فروش (Sell-Through) به عنوان نشانه‌ی دوم
شاپیفای در راهنمای نرخ فروش شاخص دیگری را هم پیشنهاد می‌کند: نسبت تعداد فروخته‌شده در یک بازه به موجودی‌ای که در آن بازه داشته‌اید. در گزارش خودِ شاپیفای این نسبت با تقسیم تعداد فروخته‌شده بر جمع «فروخته‌شده به‌اضافه‌ی موجودی باقی‌مانده» حساب می‌شود. این شاخص را می‌شود به تفکیک کالا، تأمین‌کننده، کانال یا محل انبار گرفت و شاپیفای توصیه می‌کند هفتگی دیده شود تا کالای ضعیف پیش از تبدیل شدن به موجودی مرده شناخته شود. ستون E و موجودی فعلی جدول بالا برای ساختن همین نسبت کافی است.
با کالای راکد چه کنیم؟
شاپیفای پیشنهاد می‌کند راه خروج بر اساس سه چیز انتخاب شود: اثرش بر حاشیه‌ی سود، هزینه‌ی نگهداری و ریسکی که برای اعتبار برند دارد. پیش از هر کاری، اول وضعیت فیزیکی کالا را ببینید: کالای آسیب‌دیده، تاریخ‌گذشته یا معیوب در گروه موجودی مرده است و نباید در هیچ کانالی مثل کالای سالم عرضه شود. برای کالای سالم این راه‌ها را به ترتیب هزینه امتحان کنید:
۱. سفارش و تولید دوباره را متوقف کنید
اولین و ارزان‌ترین کار این است که کالای راکد یا کم‌گردش دوباره سفارش داده یا تولید نشود. اگر برای این کالا نقطه سفارش تعریف کرده‌اید، آن را غیرفعال کنید تا گزارش هشدار کمبود، شما را به خرید دوباره نکشاند.
۲. معرفی کالا را بازنگری کنید
گاهی کالا ایرادی ندارد و فقط بد معرفی شده است. شاپیفای در راهنمای موجودی قدیمی بازنویسی متن و عکس‌های صفحه‌ی محصول و تعریف یک داستان تازه برای کالا را از راه‌های جان دادن دوباره به آن می‌داند. عکس‌ها را با راهنمای عکاسی محصول با موبایل و اطلاعات کالا را با شناسنامه محصول مرور کنید: آیا ابعاد، جنس، کاربرد و تفاوت این کالا با مشابه‌ها روشن است؟ اگر کالا پوشاک است، جدول سایز دقیق می‌تواند همان مانعی را بردارد که خریدار را مردد نگه داشته است.
۳. کالا را کنار کالای پرفروش بگذارید
بسته‌ی ترکیبی یا ست (Bundle)، و هدیه همراه خرید، از راه‌هایی است که شاپیفای برای حرکت دادن کالای کندفروش کنار کالای پرفروش پیشنهاد می‌کند. برای تأمین‌کننده یعنی کالایی که به‌تنهایی دیده نمی‌شود، کنار کالایی که خریدار دارد معنی پیدا کند؛ مثل یک لوازم جانبی کنار محصول اصلی. اگر کالایتان در فروشگاه‌های دیگران عرضه می‌شود، پیشنهاد بسته را با آن‌ها مطرح کنید؛ تصمیم نهایی درباره‌ی نحوه‌ی عرضه با فروشگاه است.
۴. کانال یا مخاطب تازه را امتحان کنید
کالایی که در یک کانال ایستاده، شاید در کانال یا میان مخاطب دیگری خریدار داشته باشد. شاپیفای فروش در بازارگاه‌های اینترنتی و کانال‌های فروش ویژه‌ی کالای اضافه را از راه‌های بازگرداندن بخشی از ارزش می‌داند. برای آشنایی با راه‌های فروش آنلاین بدون سایت شخصی، راهنمای فروش اینترنتی بدون سایت را ببینید. فقط یادتان باشد کانال تازه جای خالی کردن انبار نیست: کالایی که به فروشگاه یا مشتری تازه معرفی می‌کنید، باید همان کیفیت و اطلاعات درستی را داشته باشد که برای کالای پرفروش‌تان رعایت می‌کنید.
۵. تغییر قیمت، با تاریخ پایان
تخفیف وقتی جواب می‌دهد که هنوز تقاضایی با قیمت پایین‌تر وجود داشته باشد. اگر این راه را انتخاب می‌کنید، آن را محدود و با تاریخ پایان مشخص کنید تا به قیمت همیشگی کالا تبدیل نشود. اینکه چقدر و کجا تخفیف بدهید تصمیم قیمت‌گذاری خود شماست و به هزینه‌ها و جایگاه برندتان بستگی دارد؛ این راهنما عددی برای آن پیشنهاد نمی‌کند.
۶. استفاده‌ی دوباره، اهدا یا بازیافت
تولیدکننده گاهی می‌تواند کالای راکد یا مواد اولیه‌ی راکد را در محصول دیگری به کار ببرد؛ مثلاً پارچه یا قطعه‌ای که در مدل تازه‌ای استفاده شود. شاپیفای اهدای کالای قابل استفاده را هم یکی از گزینه‌ها می‌داند و بازیافت یا کنار گذاشتن را آخرین راه برای کالای آسیب‌دیده، تاریخ‌گذشته یا غیرقابل فروش.
پیشگیری: چطور کالای راکد کمتری بسازیم؟
شاپیفای برای جلوگیری از کالای راکد چند عادت پیشنهاد می‌کند که بیشترشان برای تأمین‌کننده‌ی کوچک هم بدون نرم‌افزار شدنی است:
- سری آزمایشی کوچک: کالای تازه را اول با تعداد کم سفارش دهید یا تولید کنید تا عملکردش معلوم شود، حتی اگر قیمت تمام‌شده‌ی هر عدد بالاتر باشد.
- نقطه سفارش: با نقطه سفارش مقدار و زمان سفارش را از روی فروش واقعی تعیین کنید، نه از روی حدس.
- پیش‌بینی بر اساس داده: پیش از سفارش بزرگ، فروش گذشته، فصل و تخفیف‌های قبلی را کنار هم ببینید.
- توجه بیشتر به کالاهای مهم: با دسته‌بندی ABC، که در راهنمای چیدمان انبار توضیح دادیم، بیشترین دقت را برای کالاهای پرارزش و پرگردش بگذارید و کالاهای کندتر را با احتیاط بیشتری دوباره سفارش دهید.
- پایش هفتگی نرخ فروش: جدول بالا را هر هفته نگاه کنید تا کالای ضعیف پیش از راکد شدن دیده شود.
- کم کردن تنوع‌های ضعیف: رنگ، سایز یا مدلی که پیچیدگی اضافه می‌کند و فروش کافی ندارد را از فهرست حذف کنید.
- مذاکره درباره‌ی حداقل سفارش: اگر می‌شود، با تأمین‌کننده‌ی مواد اولیه یا کالای خودتان درباره‌ی حداقل سفارش کمتر صحبت کنید تا کالای تازه را با ریسک کمتری امتحان کنید.
نکته‌های تولیدکننده‌ها
برای تولیدکننده، کالای راکد دو شکل دارد: کالای ساخته‌شده و مواد اولیه‌ی ساخته‌نشده. جدول اکسل بالا را می‌شود برای مواد اولیه هم ساخت؛ فقط به جای برگه‌ی فروش، برگه‌ی مصرف مواد در تولید را بگذارید. چند نکته‌ی دیگر:
- سهم هر تنوع در تولید را از فروش واقعی هر تنوع بگیرید، نه به‌طور مساوی. اگر یک سایز یا رنگ همیشه اضافه می‌ماند، در سری بعدی کمترش بسازید.
- پیش از تولید کالای فصلی، تاریخ پایان فصل فروش را مشخص کنید و تولید را طوری برنامه بریزید که بیشتر کالا پیش از آن تاریخ به دست مشتری برسد.
- اگر به همکاری با فروشگاه‌های آنلاین فکر می‌کنید، راهنمای همکاری با تولیدکنندگان نشان می‌دهد چه اطلاعاتی را باید آماده داشته باشید.
اشتباه‌های رایج در برخورد با کالای راکد
- سنجیدن کالا فقط با فروش یک کانال؛ در حالی که فروش همه‌ی کانال‌ها باید با هم دیده شود.
- یک آستانه‌ی ثابت برای همه‌ی کالاها، از کالای همیشگی تا کالای فصلی.
- راکد حساب کردن کالای تازه‌وارد که هنوز فرصت فروش نداشته است.
- دیدن کالای راکد و دوباره سفارش دادن آن، چون کسی نقطه سفارش را غیرفعال نکرده است.
- عرضه‌ی کالای آسیب‌دیده یا تاریخ‌گذشته در کانال تازه به امید خالی شدن انبار.
- صبر کردن تا انبارگردانی پایان سال؛ وقتی کالا دیگر از راکد به موجودی مرده رسیده است.
چک‌لیست کالای راکد
- فروش همه‌ی کانال‌ها در یک برگه با کد تنوع یکسان ثبت می‌شود.
- برای هر گروه کالا، آستانه‌ی راکد بودن و کم‌گردش بودن نوشته شده است.
- ستون‌های تاریخ آخرین فروش، روز از آخرین حرکت، فروش اخیر و پوشش موجودی ساخته شده‌اند.
- ردیف‌های راکد و کم‌گردش با قالب‌بندی شرطی رنگ می‌گیرند.
- هر ماه یک نسخه از جدول ذخیره می‌شود تا روند دیده شود.
- برای هر کالای راکد، وضعیت فیزیکی بررسی و یک تصمیم مشخص با تاریخ ثبت شده است.
- سفارش یا تولید دوباره‌ی کالاهای راکد متوقف شده است.
کالای راکد در همکاری با دپتا
دپتا (داده پردازان تجارت آذری) یک اکوسیستم تجارت دیجیتال است که فروشگاه‌های آنلاین با هویت مستقل، از جمله لی‌مونت، خانیتو و هوشا پلی، را اداره می‌کند و با تأمین‌کنندگان به شکل ارسال مستقیم همکاری می‌کند. در این مدل، کالای شما در فروشگاه‌ها عرضه می‌شود و پس از ثبت سفارش، اطلاعات لازم برای ارسال مستقیم به مشتری در اختیار شما قرار می‌گیرد؛ کالا همچنان مال شما و زیر کنترل شماست.
در صفحه‌ی بررسی تناسب همکاری، «کانال فروش محدود»، «ارائه ضعیف محصول در فضای آنلاین» و «دشواری رسیدن به مشتری تازه» از مسئله‌هایی‌اند که می‌شود با هم بررسی کرد؛ همان‌جا هم صریح نوشته شده که «این‌ها موضوع بررسی‌اند، نه وعده نتیجه» و ثبت فرم به معنای شروع همکاری یا تضمین فروش نیست. اگر بخشی از کالاهای شما در کانال‌های فعلی کند فروش می‌رود، جدول این راهنما کمک می‌کند تصویر دقیق‌تری از آن داشته باشید. در فرم، دسته‌ی کالا و روش فعلی اعلام موجودی را همان‌طور که هست بنویسید؛ دستی بودن اشکالی ندارد. برای بقیه‌ی آمادگی‌ها، راهنمای چگونه تامین کننده شویم را ببینید.
پرسش‌های متداول درباره کالای راکد
کالای راکد چیست؟
کالای راکد کالایی است که مدت طولانی فروش نرفته و احتمال فروشش با قیمت عادی کم شده است. این «مدت» عدد ثابتی ندارد و به سرعت عادی فروش همان کالا و فصلش بستگی دارد.
فرق کالای راکد و کالای کم‌گردش چیست؟
کالای کم‌گردش هنوز فروش دارد، اما خیلی کندتر از موجودی‌اش؛ کالای راکد در یک بازه‌ی مشخص اصلاً فروش نداشته است. کالای کم‌گردش را با توقف سفارش دوباره کنترل می‌کنید؛ کالای راکد به یک تصمیم خروج نیاز دارد.
فرق کالای راکد و موجودی مرده چیست؟
کالای راکد ممکن است هنوز با بازنگری در عرضه، بسته‌ی ترکیبی یا تغییر قیمت فروخته شود. موجودی مرده یا منسوخ کالایی است که تاریخ گذشته، منسوخ یا آسیب‌دیده است و دیگر برای کاربرد اصلی‌اش فروختنی نیست.
کالای راکد را در اکسل چطور پیدا کنم؟
فروش همه‌ی کانال‌ها را در یک برگه با تاریخ، کد کالا و تعداد ثبت کنید. با MAXIFS تاریخ آخرین فروش هر کد را بگیرید، با TODAY فاصله‌ی آن تا امروز را حساب کنید و با SUMIFS فروش بازه‌ی اخیر را جمع بزنید. ردیف‌هایی که از آستانه‌ی شما گذشته‌اند را با قالب‌بندی شرطی رنگ کنید.
بعد از چند روز بی‌فروشی کالا راکد حساب می‌شود؟
عدد مشترکی برای همه‌ی کالاها وجود ندارد. شاپیفای بازه‌ی گزارش سن موجودی را بسته به کسب‌وکار از سی روز تا یک سال مثال می‌زند. آستانه را بر اساس فاصله‌ی عادی فروش هر گروه کالا و فصل آن تعیین کنید و بعد از چند ماه اصلاحش کنید.
جمع‌بندی
کالای راکد معمولاً نتیجه‌ی یک تصمیم خرید یا تولید است که داده‌ی فروش پشتش نبوده، و هرچه دیرتر دیده شود، راه‌های خروج کمتر و گران‌تر می‌شوند. فروش همه‌ی کانال‌ها را در یک برگه جمع کنید، آستانه‌ی راکد بودن را برای هر گروه کالا خودتان تعیین کنید، با چند ستون و یک قالب‌بندی شرطی کالاهای راکد و کم‌گردش را هر هفته ببینید و برای هر کدام یک تصمیم مشخص بگیرید: توقف سفارش، بازنگری معرفی، بسته‌ی ترکیبی، کانال تازه یا استفاده‌ی دوباره. مهم‌تر از همه، با سری‌های آزمایشی کوچک و نقطه سفارش، از ساخته شدن کالای راکد تازه جلوگیری کنید.
اگر تولیدکننده یا تأمین‌کننده هستید و می‌خواهید کالایتان در فروشگاه‌های دپتا با ارسال مستقیم عرضه شود، درخواست بررسی تناسب همکاری را ثبت کنید و وضعیت فعلی کالا و موجودی‌تان را همان‌طور که هست بنویسید.
منابع
- What Is Dead Stock and How Can You Prevent It?، Shopify Blog
- Aged Inventory، Shopify Blog
- Sell-Through Rate، Shopify Blog
- MAXIFS function، Microsoft Support
- SUMIFS function، Microsoft Support
- TODAY function، Microsoft Support
- MAXIFS، Google Docs Editors Help
- Use conditional formatting rules in Google Sheets، Google Docs Editors Help